Çalışma Alanları
Psikiyatrik bozukluklar, doğru değerlendirme ve uygun tedavi ile büyük ölçüde yönetilebilir. Aşağıda sık karşılaşılan durumlar hakkında genel bilgiler verilmektedir. Her bireyin klinik tablosu farklıdır; kesin tanı ve tedavi için psikiyatrik değerlendirme gereklidir.
Depresyon; iki haftadan uzun süren yoğun üzüntü, isteksizlik, enerji kaybı, uyku ve iştah değişiklikleri ile günlük işlevsellikte belirgin bozulma ile kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur. Dünya genelinde en yaygın psikiyatrik bozukluklar arasında yer almakta; yaşam kalitesini, iş ve sosyal ilişkileri ciddi biçimde etkileyebilmektedir.
Belirtiler: Sürekli üzüntü veya boşluk hissi · Günlük aktivitelere ilgi kaybı · Yorgunluk ve enerji azalması · Uyku sorunları (aşırı uyuma veya uykusuzluk) · İştah değişikliği · Konsantrasyon güçlüğü · Değersizlik veya suçluluk duygusu · Karamsarlık
Tedavi: Psikiyatrik değerlendirme sonrasında antidepresan ilaç tedavisi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) veya her ikisinin kombinasyonu planlanabilir. Tedaviye erken başlanması, iyileşme sürecini olumlu etkiler.
Anksiyete bozuklukları; aşırı ve kontrol edilemeyen kaygı, korku ve endişenin günlük yaşamı önemli ölçüde bozduğu bir bozukluklar grubunu kapsar. Yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluğu, sosyal anksiyete ve fobiler bu grup içinde yer alır.
Belirtiler: Süregelen endişe ve gerginlik · Çarpıntı, terleme, titreme · Nefes darlığı hissi · Uyku sorunları · Belirli durum veya ortamlardan kaçınma · Konsantrasyon güçlüğü · Kas gerginliği
Tedavi: Bilişsel davranışçı terapi (BDT) anksiyete bozukluklarında en güçlü kanıta sahip psikoterapi yöntemidir. Gerektiğinde ilaç tedavisi ile kombinasyon uygulanabilir.
TSSB; şiddet, kaza, doğal afet, savaş veya cinsel saldırı gibi travmatik bir olayın ardından gelişebilen ve bireyin günlük yaşamını ciddi biçimde etkileyen bir psikiyatrik tablodur. Travmanın yeniden yaşanması, kaçınma, duygu uyuşukluğu ve aşırı uyarılmışlık belirtileriyle karakterizedir.
Belirtiler: Travmaya ilişkin kabuslar ve geri dönüşler (flashback) · Travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma · Duygusal uyuşma ve kopukluk · Aşırı irkilme ve tetikte olma hali · Sinirlilik ve öfke patlamaları · Uyku bozukluğu · Konsantrasyon güçlüğü
Tedavi: EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, TSSB tedavisinde uluslararası kılavuzlarca önerilen başlıca yöntemlerdir.
Şizofreni; gerçeklik algısını bozan, düşünce, duygu ve davranışta ciddi bozulmalara yol açan kronik bir psikiyatrik bozukluktur. Erken tanı ve düzenli tedavi, bireyin işlevselliğini ve yaşam kalitesini önemli ölçüde korumaktadır.
Belirtiler: Halüsinasyonlar (özellikle işitme halüsinasyonları) · Sanrılar (gerçek olmayan inanışlar) · Düşünce dağınıklığı · Sosyal çekilme · Duygu küntleşmesi · Günlük işlevsellikte bozulma
Tedavi: Antipsikotik ilaç tedavisi, psikososyal rehabilitasyon ve aile desteği tedavinin temel bileşenlerini oluşturur. Düzenli takip ve ilaç uyumu, uzun vadeli iyilik halini doğrudan etkiler.
Bipolar bozukluk; mani veya hipomani dönemleri ile depresyon dönemlerinin dönüşümlü yaşandığı, duygudurum düzenlenmesinde belirgin güçlüklere yol açan bir psikiyatrik bozukluktur. Erken tanı ve koruyucu tedavi, dönem sıklığını ve şiddetini azaltmada kritik öneme sahiptir.
Belirtiler (Mani dönemi): Azalmış uyku ihtiyacı · Olağandışı enerji artışı · Hızlı ve baskılı konuşma · Abartılı özgüven · Risk almaya yatkınlık · Düşünce uçuşması
Belirtiler (Depresyon dönemi): Enerji kaybı · Üzüntü ve umutsuzluk · Aktivitelere ilgi yitimi · Uyku ve iştah değişiklikleri · Konsantrasyon güçlüğü
Tedavi: Duygudurum dengeleyici ilaçlar tedavinin temelini oluşturur; psikoterapi ve yaşam biçimi düzenlemeleri ile desteklenir.
OKB; kişinin istemediği hâlde zihnine gelen tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için gerçekleştirdiği tekrarlayan davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize bir bozukluktur.
Belirtiler: Kirlenme, zarar verme veya düzensizlikle ilgili obsesif düşünceler · Tekrarlayan kontrol etme, sayma veya temizleme davranışları · Ritüellere günde saatler ayırma · Kaçınma davranışları · Belirgin sıkıntı ve işlevsellik kaybı
Tedavi: Maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) tekniğini içeren BDT ve/veya ilaç tedavisi uygulanır.
DEHB çocukluk döneminde başlayan ancak erişkinlikte de sürebilen; dikkat dağınıklığı, dürtüsellik ve hiperaktivite belirtileriyle seyreden nörogelişimsel bir bozukluktur. Erişkinlerde tablo çoğunlukla iş performansı, ilişkiler ve günlük organizasyon güçlükleri olarak kendini gösterir.
Belirtiler: Sürekli dikkat dağınıklığı ve odaklanma güçlüğü · Görevleri tamamlamada zorluk · Unutkanlık · Dürtüsel karar verme · Zaman yönetimi sorunları · İç huzursuzluk hissi
Tedavi: İlaç tedavisi (uyarıcı ve uyarıcı olmayan seçenekler) ve bilişsel davranışçı terapi kombinasyonu, erişkin DEHB yönetiminde etkili sonuçlar vermektedir.
Kişilik bozuklukları; bireyin kendini, başkalarını ve dünyayı algılama ve ilişki kurma biçimlerinde belirgin ve süregelen uyumsuzluklarla karakterize bir grup psikiyatrik tablodur. Sınır kişilik bozukluğu, narsisistik kişilik bozukluğu ve kaçıngan kişilik bozukluğu en sık karşılaşılan türler arasındadır.
Belirtiler: Yoğun ve istikrarsız kişilerarası ilişkiler · Kimlik belirsizliği · Duygusal dengesizlik · Dürtüsellik · Terk edilme kaygısı · Kronik boşluk hissi
Tedavi: Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) başta olmak üzere çeşitli uzun süreli psikoterapi yaklaşımları temel tedavi yöntemidir; gerektiğinde belirti yönetimi için ilaç desteği eklenebilir.
Uyku bozuklukları; uykuya dalmada güçlük, sık uyanma, erken uyanma veya dinlendirici olmayan uyku gibi şikâyetlerle seyreden ve gündüz işlevselliğini olumsuz etkileyen tablolardır. Birincil uyku bozukluklarının yanı sıra depresyon, anksiyete ve kronik ağrı gibi eşlik eden durumların bir belirtisi olarak da ortaya çıkabilir.
Belirtiler: Uykuya dalmada uzayan süre · Gece sık uyanma · Sabah erken uyanma ve yeniden uyuyamama · Gün içinde aşırı uyku hali · Konsantrasyon ve bellek güçlüğü · Sinirlilik ve duygudurum değişiklikleri
Tedavi: Uyku hijyeni düzenlemeleri ve bilişsel davranışçı terapi (CBT-I) birincil tedavi seçenekleridir; eşlik eden psikiyatrik bozuklukların tedavisi uyku sorunlarını da iyileştirebilir.
Demans; hafıza, dil, problem çözme ve diğer bilişsel işlevlerde ilerleyici bir bozulmayla seyreden ve günlük yaşam işlevlerini etkileyen bir sendromdur. Alzheimer hastalığı en sık görülen demans türüdür. Hafif bilişsel bozukluk (MCI) ise daha hafif düzeyde bilişsel değişimlerle seyreden ve bazı olgularda demansa dönüşebilen bir tablo olarak tanımlanmaktadır.
Belirtiler: Yakın bellek zayıflığı · Tanıdık kişi ve yerleri unutma · Günlük işlemlerde güçlük · Dil sorunları (sözcük bulmada güçlük) · Yargılama bozukluğu · Kişilik ve davranış değişiklikleri · Yönelim bozukluğu
Tedavi: Mevcut ilaç tedavileri ilerlemeyiavaşlatmayı hedefler; bilişsel uyarım programları, bakım vericiye destek ve güvenli çevre düzenlemeleri kapsamlı yönetimin ayrılmaz parçalarıdır.
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Kesin tanı ve tedavi için psikiyatrik değerlendirme gereklidir. Sağlık Bakanlığı reklamcılık yönetmeliğine uygun olarak hazırlanmıştır.